"Ucieczka w chorobę" to wszystkim dobrze znany sposób na stresy życia. Obojętnie jak nazwiemy te chorobę, cierpienie danej osoby, która taką ucieczkę wykonała, jest rzeczywiste. Przypisywane im nazwy jako etykiety do rzeczywistego cierpienia nie mają najczęściej żadnej wartości diagnostycznej czy terapeutycznej, lecz służą do wyjaśnienia lub zaakceptowania (oswojenia) złego samopoczucia.

Robert Ader ukuł pojęcie psychoneuroimmunologii i nadał kierunek poważnych (naukowych) poszukiwań zależności między psyche i soma (samopoczuciem psychicznym a zdrowiem fizycznym ciała).

Immunologia jest to nauka o odporności. Psychoneuroimmunologia - nauka zajmująca się wzajemnym wpływem zjawisk psychicznych, neurologicznych i odpornościowych. Układ immunologiczny zamiennie nazywać będziemy tutaj odpornościowym.

Jest wiele rodzajów mechanizmów i komórek z nimi związanych, chroniących nasz organizm. Nie wdając się w szczegóły będziemy wszystkie je nazywać komórkami odpornościowymi. Niektóre mają możliwość pożerania zmienionych komórek (np. nowotworowych), bakterii, wirusów i innych patogenów (np. fagocyty - makrofagi). Inne komórki odpornościowe wydzielają substancje niszczące takie patogeny lub tylko wzywają na pomoc inne komórki, tzw. Natural Killer Cells ( NKC i Limfocyty). Jeszcze inne produkują przeciwciała wiążące się z antygenami (obcymi substancjami jak białka wirusów, bakterii itp.), zwane również immunoglobuliny lub gamma globuliny.

Choroby mogą powstawać ze zmniejszonej lub nadmiernej aktywności układu immunologicznego. W przypadku zmniejszonej aktywności układu odpornościowego mamy do czynienia ze zwiększonym zapadaniem na choroby zakaźne (zmniejszona obrona przed bakteriami, wirusami i innymi patogenami), ale też choroby nowotworowe (zmniejszone rozpoznawanie patologicznie zmienionych własnych komórek, np. nowotwory występujące w AIDS - mięsak Kaposi\'ego i chłoniaki). W przypadku nadmiernej aktywności układu odpornościowego komórki układu odpornościowego zwracają się przeciw własnemu organizmowi (choroby autoimmunologiczne).

Od tysiącleci wiadomo było, że stan psychiki i ducha ma istotny wpływ na zdrowie. Często medycyna łączyła to, co w danych czasach było szczytem technologii medycznej z interwencjami psychologicznymi i praktykami duchowymi. Dopiero względnie niedawno technologia zdominowała medycynę i teraz paradoksalnie dzięki technologii i jej ograniczeniom następuje powrót do holistycznego (całościowego, bez podziału na psychikę i ciało) podejścia do zdrowia.

Badania naukowe, ale też i potoczne obserwacje każdego z nas wskazują, że zapadamy na choroby znacznie częściej, gdy jesteśmy pod wpływem negatywnych emocji. Na przykład studenci denerwujący się sesją egzaminacyjną chorują częściej i ich układ odpornościowy ma mniejszą wydolność niż ci, którzy spokojnie podchodzą do egzaminów (Kiecolt-Glaser, 1984, 1986, 1991). Jednak zdrowe radzenie sobie ze stresem związane jest z lepszym zdrowiem (np. ilość produkowanych przeciwciał po podaniu szczepionki jest większa u tych, którzy są najmniej zestresowani i zdenerwowani (Glaser, 1992). Zaburzenia lękowe, jak lęk uogólniony (Linn; 1981) i zespół stresu pourazowego (Ironson, 1997) związane były ze znacznym obniżeniem funkcji układu odpornościowego.

Depresja (choroba afektywna jednobiegunowa) jest związana ze zwiększoną zapadalnością na wiele chorób oraz ze zwiększoną umieralnością (biorąc poprawkę na samobójstwo jako przyczynę zgonu). Na przykład Simons (1998 r.) stwierdził, że depresja była istotniejszym czynnikiem ryzyka wystąpienia wylewu krwi do mózgu niż poziom cholesterolu. Podobne wyniki miał Everson (1998 r.). Przebieg choroby niedokrwiennej mięśnia sercowego był negatywnie związany z depresją (Ford, 1998; Penninx, 1998) i brakiem związków społecznych, natomiast pozytywnie z wsparciem emocjonalnym (King, 1997). Uważa się, że obniżona funkcja układu odpornościowego pod wpływem depresji jest co najmniej częściowym wytłumaczeniem zwiększonej umieralności osób z depresją (Takeida, 1997). Postuluje się wpływ cechy "wrogości" (jeden z elementów tzw. osobowości A) na zapadanie na choroby krążenia, ale brak jest przekonujących danych, by ta cecha wpływała na przebieg choroby. Czynniki psychiczne odgrywają też istotną rolę w przebiegu tak poważnych chorób jak choroby nowotworowe i infekcja HIV (Benight, 1997; Byrnes, 1998).

Jest wiele różnorodnych czynników sprzyjających powstawaniu chorób, w tym też mogą być czynniki psychiczne. Nie mogę przytoczyć tutaj żadnych jednoznacznych dowodów, że czynniki psychiczne powodują powstawanie raka, jednak gromadzonych jest coraz więcej dowodów, że czynniki psychiczne mają istotny wpływ na zdrowienie.